Thiết kế mô hình kinh doanh cho coach chuyên nghiệp

Phần 01: Vì sao bạn chưa bắt đầu?


Dưới đây là một số lý do đang/sẽ có thể là rào cản khi bạn bước vào con đường coaching business. Hãy xem đâu là rào cản lớn nhất của bạn:

  1. Không được chỉ dẫn

  2. Có quá nhiều ý tưởng

  3. Không có ý tưởng

  4. Không thể mô tả cụ thể những gì mình muốn làm

Trong sự kiện "Thiết kế mô hình kinh doanh cho coach chuyên nghiệp" do Coach For Life tổ chức ngày 3/8/2022, rất nhiều anh chị đã chọn lý do số 04: Không thể mô tả cụ thể về business của mình.


Xem lại sự kiện tại đây.


Coach và tác giả Linh Phan - diễn giả khách mời của sự kiện chia sẻ, khi bắt đầu, rào cản lớn nhất của chị là có quá nhiều ý tưởng. Và vòng luẩn quẩn đó phải thử, chọn, làm trong thời gian ngắn nó làm cho chị khó có thể tìm kiếm khách hàng, định vị bản thân, đóng gói sản phẩm/dịch vụ. Chị đã mất gần 02 năm để biết được mình là ai, định vị bản thân thế nào, phục vụ nhóm đối tượng khách hàng nào và nó sẽ phát triển như thế nào.


Sẽ rất khó để chúng ta có thể xác định mọi thứ sáng rõ ngay từ khi bắt đầu.Tuy nhiên, chúng ta có thể sử dụng “self coach” để làm rõ vấn đề của bản thân. Thêm vào đó, để rõ ràng và định hướng thực sự, chúng ta cần trải qua quá trình Học - thử - sai - làm lại liên tục.


Những gợi ý ngắn gọn để vượt qua từng rào cản:


01 - Tìm cho mình một người thầy/dẫn đường tin tưởng. Nếu chưa có tầm nhìn, chưa thấy rõ đường đi, chúng ta có thể học một khoá học, tham gia mạng lưới, cộng đồng (trả phí/miễn phí). Hãy tìm người thầy có kinh nghiệm và hoạt động năng nổ trong lĩnh vực đó và đi theo họ. Họ không làm thay chúng ta nhưng họ cho chúng ta gợi ý, định hướng để rút ngắn con đường thành công.


02 - Thử ngồi xuống và phân tích đâu là thứ bạn làm tốt nhất, đâu là thứ bạn phải làm, đâu là thứ thể hiện/vừa vặn với giá trị con người bạn nhất, đâu là thứ bạn bắt tay vào ngay và kiếm tiền được từ nó. Hãy cho mình thời gian ít nhất là 06 tháng để cam kết với một lĩnh vực để đánh giá xem có tiếp tục hay chuyển hướng. Và trên con đường thử nghiệm đó, chúng ta sẽ nhận ra đâu là thứ mình muốn làm nhất.


03 - Liệu chúng ta có thể bắt đầu với thứ mà mình thích không? Trong 02 năm trở lại đây, chúng ta nghĩ về cái gì nhiều nhất, đọc cái gì nhiều nhất, xem cái gì nhiều nhất, nói về cái gì nhiều nhất, chúng ta gặp gỡ những người trong lĩnh vực nào nhiều nhất. Đó có thể là ngách/ý tưởng về ngách của bạn. Sau khi chọn được những thứ mình thích, mà lỡ thích nhiều quá, thì quay lại gợi ý số 02.


04 - Thử nghĩ xem bạn có đang sợ hãi/gặp một rào cản tâm lý nào hay không? Sợ chúng ta không đủ giỏi, sợ nên không dám hành động? Ai trong chúng ta cũng có nỗi sợ và nó không có gì phải xấu hổ cả. Có một câu hỏi bạn có thể tham khảo là: “What if?”

Chẳng hạn như:

Nếu tôi nghỉ việc để làm coach mà không kiếm được tiền đủ sống thì sao?

Nếu tôi muốn làm freelancer nhưng ko tìm được khách hàng thì sao?

Hãy tạo cho mình một không gian an toàn, hãy thử lùi lại và nhìn sâu hơn về những gì mình đã/đang làm để xem mình là ai, mình thích gì, mình muốn làm việc với những người thế nào. Tại sao ‘Coaching Business’ là điều bạn muốn, đâu là mục tiêu bạn mong muốn nhất? đó là mục tiêu tài chính, mục tiêu cuộc sống, bạn muốn có nhiều “freetime” hơn hay là để tạo những ảnh hưởng có giá trị trong cộng đồng của bạn?



Khi đó, bạn có thể ngồi xuống và mô tả những gạch đầu dòng đầu tiên cho business của mình.


Phần 2: Business Model


Bẫy nhận thức


Nhiều người nghĩ “Tôi đi bán kiến thức, kinh nghiệm” và bị sa vào cái bẫy “Tôi phải học nhiều hơn nữa, tôi phải có kiến thức hàn lâm hơn nữa thì tôi mới có thể bắt đầu đi dạy/hướng dẫn/giúp đỡ người khác.”


Việc học rất chính đáng. Nhưng kiến thức và kinh nghiệm bao gồm thông tin. Nhưng quan trọng hơn nó là cách bạn hướng dẫn người khác sử dụng/tận dụng những thông tin đó như thế nào. Và kiến thức, kinh nghiệm được chia làm 06 nhóm sau:


1 - Bạn có thể giúp ai đó phát triển một bộ kỹ năng mới

2 - Bạn có thể giúp ai đó cải thiện hiệu suất của họ

3 - Bạn có thể giúp ai đó tạo ra những thay đổi về hành vi

4 - Bạn có thể giúp ai đó hoàn thành một dự án

5 - Bạn có thể giúp ai đó đạt được mục tiêu của họ

6 - Bạn cùng một ai đó hoàn thành nhiệm vụ/chính bạn bạn sẽ hoàn thành nhiệm vụ đó cho họ


Không có một công thức chung cho business của mỗi người. Chúng ta có thể nắm tổng quan, biết về các mô hình, có thể biết được về những nhóm nội dung, kinh nghiệm có thể bán được. Nhưng việc có thể kết hợp và bán được như thế nào là tùy thuộc vào mỗi người, không có ai giống ai. Bản thân mỗi người là một ‘business’ riêng. Nó xuất phát từ tư duy, nền tảng, tính cách, tầm nhìn đến năng lực và sự chân thành của mỗi người.



03 mô hình ‘coaching business’ phù hợp với các coach mới


03 mô hình này phù hợp với các coach mới, chưa có kinh nghiệm, không có nhiều ngân sách đầu tư ban đầu vì nó hoàn toàn dựa trên kiến thức, kinh nghiệm, chuyên môn, bộ kỹ năng mọi người đã có và làm chủ. Nó không phụ thuộc vào việc bạn đã coach bao nhiêu giờ, bạn có bao nhiêu tiền để ‘startup business’ này, hoặc là bạn có cộng đồng lớn thế nào. Tất cả đều nằm trong đầu bạn, là chất xám của bạn, nó hoàn toàn là khả năng, năng lực của bạn.


Mô hình 1: ONE TO ONE business Model (1:1)


Giúp một người tại một thời điểm. Đây là mô hình đơn giản và nhanh nhất, và tính cá nhân hoá cao. Việc cá nhân hóa cho một người dễ dàng hơn rất nhiều. Nếu chúng ta muốn nhiều người trả tiền cho mình, thì ít nhất là phải có một người trả tiền cho mình.


Với coaching, việc chúng ta làm việc 1:1 là điều chắc chắn. Nhưng liệu có phải lĩnh vực nào chúng ta cũng đóng gói khoá coaching 1:1 để bán là xong hay không? Chẳng hạn những dịch vụ liên quan đến luật pháp/tài chính những dịch vụ chuyên nghiệp. Và coaching trở thành một phần để nâng cao giá trị dịch vụ.


Ví dụ: Chúng ta là một chuyên gia tài chính. Chúng ta có thể sáng tạo một gói coach về đầu tư tài chính an toàn. Nhưng liệu chúng ta có thể coach một cách hiệu quả khi khách hàng hoàn toàn không có kinh nghiệm/không có hiểu biết gì về đầu tư hay không? Chúng ta hoàn toàn có thể cung cấp dịch vụ kèm theo về tư vấn hoặc là thêm phần đào tạo trong đó.

Hoặc khi mình làm book writing coach, và để coach cho một người viết và xuất bản được một cuốn sách, thì có phải là mình chỉ coach là họ đã có thể viết được sách hay không. Câu trả lời là không đâu ạ. Bởi vì hầu hết mọi người tìm tới mình đều chưa có/có nhưng kỹ năng viết chưa tốt. Và mình cần cung cấp phần hướng dẫn, đào tạo cho họ. Họ cần biết những kiến thức viết cơ bản là như thế nào, thị trường xuất bản ra sao, bố cục cuốn sách, cách triển khai. Thậm chí mình phải can thiệp sâu ngay từ phần lên một đề cương sách bằng chuyên môn của mình. Sau đó, họ mới đi một cách dễ dàng hơn. Còn coaching trong quá trình viết sách là để làm rõ mục tiêu viết, củng cố niềm tin và giúp họ vượt qua rào cản khiến họ không viết được sách.” - Coach và tác giả Linh Phan chia sẻ.

Tương tự, các dịch vụ khác cũng vậy. chúng ta sẽ khó để coach hiệu quả cho một người về lĩnh vực làm cha mẹ nếu họ chưa có kiến thức kiến thức/hiểu biết cơ bản về mặt tâm lý/sự phát triển của con tại thời điểm đó.


Với hình thức 1:1, các coach không chỉ có ‘coaching services’. Nếu bạn có chuyên môn, chúng ta hoàn toàn có thể cung cấp các dịch vụ chuyên nghiệp: dịch vụ tư vấn, dịch vụ hỗ trợ 1:1. Chẳng hạn, coach và tác giả Linh Phan có kinh nghiệm viết, làm tiếp thị, thì ngoài dịch vụ writing coaching, chị còn cung cấp dịch vụ biên tập, chấp bút. Hoặc bạn có chuyên môn marketing/kinh doanh, thì ngoài coaching bạn có thể là một người cố vấn, bạn có thể lập kế hoạch/thậm chí thực thi kế hoạch tiếp thị. Tóm chung, đừng bao giờ bó hẹp một dịch vụ coach 1:1. Nó chỉ là một trong số nhiều sản phẩm dịch vụ mà một người coach có thể làm trong coaching business của mình.


Lưu ý: Không phải lúc nào mô hình coach 1:1 cũng phù hợp ở giai đoạn bắt đầu sự nghiệp. Vì nó liên quan đến chi phí.


Chi phí 1:1 khá cao so với khách hàng, nhiều khách hàng không đủ khả năng để chi trả. Tất nhiên không phải mọi lĩnh vực đều như vậy. Nhưng tại Việt Nam, ngoài executive coach/leadership coach, thì phần lớn ở các ngách khác, khả năng thanh toán còn tương đối hạn chế. Coach là một dịch vụ có chi phí cao. Khi chúng ta chưa có sự ảnh hưởng nào cả, ngoài những vòng kết nối rất là hẹp và chúng ta cũng chưa kịp set up những công cụ/nền tảng cơ bản nhất cho business của mình để chuyên nghiệp hơn, mà chúng ta đã tính phí rất cao, thì liệu có thể thuyết phục để khách hàng chi trả hay không?


Coaching là một lĩnh vực mới ở Việt Nam, cần thời gian ‘educate’ thị trường. Bởi vậy, sai lầm và cũng là thách thức rất lớn mà cách coach gặp phải là không đa dạng dịch vụ mà chỉ tập trung vào 01 dịch vụ duy nhất là coach 1:1. Sau đó rơi vào bẫy giảm giá/làm miễn phí, và vô hình trung tạo ra sự cạnh tranh về giá. Thị trường cạnh tranh về giá thì không hề có lợi cho dịch vụ cao cấp như coach.


Vì thế, chúng ta cần tự hỏi rằng: Tại sao mình không bán được gói sản phẩm, dịch vụ của mình, thời điểm này có ai sẵn sàng mua nó hay không? Nếu cần cải thiện/làm khác đi, thì có những cách thức khác như thế nào thay vì giảm giá để có được khách hàng? Tất nhiên, chúng ta vẫn có thể bắt đầu với coach 1:1, nhưng cũng cần hỏi là liệu chúng ta có thể chia nhỏ các gói hay không, để giảm đi gánh nặng về chi phí nhưng không